Uniszowa

Mała wieś na Pogórzu Ciężkowickim, nad potokiem Szwedka i Potokiem Uniszowskim, położona na zachód od Ryglic. Od zachodu Uniszowa graniczy z Bistuszową, od północy z Zalasową, od wschodu z Ryglicami, a od południa z Jodłówką Tuchowską w gminie Tuchów. Zajmuje powierzchnię 5,4 m2 . Uniszowa leży w odległości 6 km od Tuchowa, 2 km od Ryglic. Nie posiada własnego kodu pocztowego. Posługuje się kodem Ryglic- 33-160.

HISTORIA

Nazwa wsi jest formą dzierżawczą od nazwy osobowej Uniesz (Uniesław). Można przypuszczać, że Judyta nadała klasztorowi w Tuchowie wieś z łac. Uniechowici z kmieciem Unochem. Pierwsza pewna wiadomość o Uniszowej pochodzi z roku 1389. Wystąpił wówczas przed sądem ziemskim Mikosz Uneschowicz, a więc wieś ta miała pierwotną nazwę Unieszowice. Uwzględniając tę formę oraz pomijane przez językoznawców zapisy Uniszowej jako Unoszow, Unosza można całkiem śmiało przyjąć, że królowa Judyta nadała Benedyktynom także wieś Unieszowice zwaną obecnie Uniszową.

Uniszowa jest wsią założoną w 1 poł. lub poł.XI. Pierwotnie należała do Benedyktynów Tynieckich. Wzmianka o osadzie jest zawarta w dokumencie kardynała Idziego, biskupa tuskulańskiego i legata papieża Kaliksta II, który pochodzi z 1105 r. W myśl tego dokumentu klasztor tyniecki otrzymał od królowej Judyty, drugiej żony księcia Władysława Hermana, wdowy po królu węgierskim Salomonie szereg posiadłości między Wisłoką, Białą i Dunajcem, do których należała również Uniszowa - jako Unieszowice. Uniszowa należała do Benedyktynów Tynieckich do roku 1407, potem przeszła w ręce szlacheckie. W XIV w. była już królewszczyzną. Zapewne lokowano ją na prawie polskim i prawdopodobnie dopiero w XIV w. Przeniesiona została na prawo niemieckie. Osią układu osadniczego wsi był ciek wodny potoku Szwedka, a zagrody utworzyły wzdłuż niego łańcuchówkę. W północnej i południowej części miejscowości powstały w czasach późniejszych rozproszone zagrody przysiółkowe. Osią komunikacyjną obszaru wsi jest średniowieczny trakt, droga z Tuchowa przez Bistuszową, Ryglice, Joniny i Kowalowy do Jodłowej i dalej w dolinę Wisłoki. W środkowej części wsi, po północnej stronie potoku Szwedka położony jest zespół podworski z budynkiem dworu z 1888 r. i pozostałościami parku z końca XIX w. Wartościowymi elementami krajobrazu kulturowego wsi są kapliczki i figury przydrożne.

PRZYSIÓŁKI

WIEŚ - obejmuje tereny położone wzdłuż drogi powiatowej Ryglice-Tuchów i wokół Dworku , w którym ma swoją siedzibę szkoła podstawowa

BUCZE GÓRNE - są to tereny w północnej części miejscowości, graniczą z Zalasową i Ryglicami

BUCZE DOLNE - są to tereny położone w północno-zachodniej części miejscowości, graniczą z Bistuszową i gminą Tuchów

PODLESIE -są to tereny położone w południowej części miejscowości, graniczą od wschodu z Ryglicami, od zachodu z Bistuszową, a od południa z Jodłówką Tuchowską ( g.Tuchów)

WYPOCZYNEK I REKREACJA

Wieś o charakterze górsko-dolinno-wyżynnym. Południową część miejscowości zajmuje Pasmo Brzanki, z największym wzniesieniem o nazwie Wielka Góra. Jest ona jednocześnie częścią Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki. Teren ten opada w kierunku północnym przechodząc w szeroką dolinę potoku Szwedka płynącego równoleżnikowo przez północną część wsi, po czym ponownie się wznosi. Jedyny kompleks leśny położony jest w Paśmie Brzanki (drzewostan mieszany z dominacją jodły i buka). W północnej części wsi znajduje się niewielka enklawa leśna. Przez Uniszową przebiegają dwa szlaki niebieski pieszy i niebieski rowerowy. W odległości ok.5 km od centrum wsi Uniszowa znajduje się Bacówka na Brzance. Ponadto przy drodze gminnej do Gali Dolnej w Ryglicach-drzewo pomnikowe -pojedyncza lipa drobnolistna (wiek 150 lat , obwód pnia 460cm

OSOBY PEŁNIĄCE FUNKCJE SPOŁECZNE

1952-1953- Tadeusz Wieja - Wójt Gminy zbiorowej w Ryglicach

lata 60-te - Gorczyca Mieczysław - sołtys wsi

lata 70-te- Tryba Jan - sołtys wsi

lata 80-te do 1990- Sandecka Maria - sołtys wsi

Radni kadencji 1990-1994 - Bień Janina (członek spoza rady), Patalas Edward (Członek Komisji, Oświaty, Kultury, Zdrowia i Spraw Socjalnych)

Sołtys w latach 1990-1994 : Cup Mieczysław

Członkowie Rady Sołeckiej w latach 1990-1994: Kamień Izydor, Siwek Jerzy, Klimek Józef, Szymański Andrzej, Boratyński Józef, Banach Jan, Płaza Stanisław

Radni kadencji 1994-1998: Bednarz Jan (członek Komisji Rewizyjnej)

Sołtys w latach 1994-1998: Król Andrzej

Członkowie Rady Sołeckiej w latach 1994-1998: Wojtanowska Maria, Boratyński Józef, Szymański Andrzej

Radni kadencji 1998-2002: Patalas Edward (Członek Komisji Oświaty, Kultury Zdrowia, i Spraw Socjalnych)

Sołtys w latach 1998-2002: Król Andrzej

Członkowie Rady Sołeckiej w latach 1998-2002: Bednarz Jan, Januś Bernard, Smagacz Adam

Sołtys w latach 2002-2006 : Król Andrzej

Członkowie Rady sołeckiej w latach 2002-2006 :Banach Antoni, Bednarz Jan, Januś Bernard

W kadencji 2002-2006 został wybrany jeden radny który reprezentuje Bistuszowa i Uniszową

ZABYTKI

1) Zespół dworsko- parkowy. W skład zespołu wchodzi dwór z 1888 roku, murowany, potynkowany, parterowy. Fasada symetryczna, 5-osiowa, ze słabo zaznaczonym ryzalitem wejściowym z trójkątnym frontonem. Skrajne osie z podziałem ramowym. Dach czterospadowy, kryty blachą. Pierwszym właścicielem dworu była rodzina Boryczków. Dwór został zbudowany przez Franciszka Zabeckiego, a przebudowany w 1976 roku. Obecnie mieści się tam szkoła podstawowa. Założony park w końcu XIX w., przetrzebiony, w drzewostanie głównie jesiony.

2) Symboliczna mogiła ks. Romana Ulatowskiego z Tuchowa, zastrzelonego przez hitlerowców 12.07.1943 r. Na kopczyku betonowa podstawa oraz metalowy krzyż z zawieszoną tabliczką inskrypcyjną.

3) Kapliczka- zbudowana około 1880. Murowana, potynkowana, zamknięta półkoliście. Dach siodłowy, kryty blachą. W trójkątnym szczycie wnęka z ludową figurką św. Jana Nepomucena, pocz. XX w. Wewnątrz kamienna rzeźba Matki Boskiej adorowanej przez putta (pacholęta)

4) Słup betonowy na planie kwadratu, zwieńczony gzymsem. Na słupie figura NMP Niepokalanie Poczętej wewnątrz przeszklonej witrynki. Wokół postumentu metalowy płotek. Postawiona na przełomie XIX/XX w. z fundacji Korytowskich (lub Boryczków).

5) Krzyż z rzeźbionym wizerunkiem Chrystusa Ukrzyżowanego pod dekoracyjnym, blaszanym zadaszeniem z koronką, fundacja rodziny Poznańskich, drew. ok. 1880.

6) Krzyż z wizerunkiem Chrystusa na postumencie kamiennym, trójkondygnacyjnym, uskokowo zwężającym się ku górze, zwieńczonym gzymsem. W postumencie płycina ze słabo czytelną inskrypcją. Na postumencie drewniany krzyż z doczepioną częścią dawnego żeliwnego krucysfiksu, fundacja M. Malika,1894, Uniszowa

7) Kapliczka z kamiennym posażkiem Najświętszej Panny Marii Niepokalanie Poczętej z XIX, fundacja okolicznych mieszkańców, mur,ok1920, Uniszowa Podlesie

8) Kapliczka szafkowa na słupie z oleodrukiem Matki Boskiej Tuchowskiej , fundacja rodziny Bożków, drew,XX, Uniszowa Bucze ,

9) Kapliczka szafkowa na drzewie z oleodrukiem Matki Boskiej Tuchowskiej , fundacja A. Lachowicza, drew, XX , Uniszowa Podlesie ,

10) Stanowiska archeologiczne - 4 ślady osadnictwa

11) Dom nr 1, 2 ćw XX

12) Dom nr 5, drew,2 ćw.XX

13) Dom nr 48, drew.2 ćw XX

14) Dom nr 78, drew. 2 ćw. XX

15) Dom nr 6 , drew, p. XX

16) Obora nr 51,drew, 1 ćw.XX

17) Spichlerz nr 83 ,drew,k.XIX

18) Dom nr 85 , os.ćw. XIX

PUBLIKACJE

"Zarys Dziejów Ryglic i Gminy" - Arkadiusz Korona

GOSPODARKA

Na terenie wsi znajduje się "Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Stalbomat" producent konstrukcji stalowych

1 poł.lub poł.XI w.-prawdopodobne powstanie wsi

k.XI w.-wieś znalazła się wśród miejscowości nadanych Benedyktynom Tynieckim przez królową Judytę, drugą żonę Władysława Hermana, wdowę po królu Węgierskim Salomonie. Informuje o tym jeden z najstarszych dokumentów polskich-przywilej dla klasztoru tynieckiego wystawiony przez legata papieskiego na Węgry i Polskę, kardynała Idziego, datowany na lata 1123-25

XIV w.Benedyktyni Tynieccy tracą wieś na rzecz króla Polski

1389 r. - przed sądem ziemskim wystąpił Mikosz de Uneschowicz. Jest to pierwsza pewna wiadomość o wsi.

XV w.-przez Uniszową prowadzi droga Tuchów-Ryglice-Kowalowy do Jodłowej i doliny Wisłoki

1430-część Unieszowej od Paszka z Kielanowic kupuje Mikołaj z Burzyna

XVI w.- wieś w ziemi krakowskiej, w powiecie bieckim

1581- wieś należy do Jana Kielanowskiego i wchodzi w skład parafii w Ryglicach

1664- do komunii wielkanocnej w kościele parafialnym p.w.św.Katarzyny w Ryglicach przystąpiło z Uniszowej 95 osób

1740-potwierdzona przynależność wsi do parafii w Ryglicach

1866-wybudowanie przez mieszkańców Uniszowej, Jonin i Ryglic wspólnym nakładem środków szkoły 2 klasowej w Ryglicach

1880-właścicielem Franciszek Zabecki. Wieś liczy 311 mieszkańców

1888- wybudowanie murowanego dworu

ok.1890-miejscowość należy do Franciszka Zabeckiego. Folwark Kozłówek jest własnością funduszu religijnego

k.XIX w.-założenie parku w otoczeniu dworu

21.12.1914- bitwa pomiędzy wojskami rosyjskimi a austriackimi na terenie wsi

22.07.1942 r. została zastrzelona przez Niemów mieszkanka Uniszowej Maria kantor z d. Dobka Strum, która przeszła na katolicyzm (teren obecnej kaplicy)

12.07.1943 - zamordowanie przy drodze w Uniszowej przez Niemców ks.Romana Ulatowskiego z Tuchowa

lata 50-te przeniesienie szkoły podstawowej do Dworku Boryczków w którym istnieje do dziś

początek lat 70-tych- Odbudowa "Domu Katechetycznego" po pożarze

lata 90-te XX w. - telefonizacja, gazyfikacja

1998-1999-Przebudowa "Domu Katechetycznego" na Kaplicę. Są tam odprawiane Msze św.

01.01.1999 - Uniszowa w gminie Ryglice, w powiecie tarnowskim i województwie małopolskim

2003 - Działa firma "Stalbomat" z siedzibą w Uniszowej, zatrudnia ok. 40 osób.

2004 - Dożynki Gminne